Chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam: Hoàn cảnh mới và tư duy đột phá để tiến kịp

15
dụng được cơ hội bùng nổ của nền kinh tế này. Rõ ràng công thức đầu tư "Trung Quốc + 1"
là một cơ hội mới và lớn mở ra cho ASEAN. Sự bùng nổ dòng FDI vào Việt Nam năm 2006
(10,6 tỷ USD vốn đăng ký, tăng gần 50% so với năm 2005) và năm 2007 (20,3 tỷ USD vốn
đăng ký) là kết quả của sự hội tụ một loạt yếu tố hội nhập thuận lợi sau khi Việt Nam gia
nh
ập WTO và được Chính phủ Mỹ áp dụng quy chế Thương mại bình thường vĩnh viễn
(PNTR). Nhưng sự bùng nổ đó còn là hệ quả trực tiếp của việc công thức đầu tư "Trung Quốc
+ 1" phát huy tác dụng. Với sự lựa chọn công thức đầu tư này, các nhà đầu tư lớn trên thế
giới - các TNC hàng đầu từ Nhật Bản, Mỹ, Đài Loan, Hàn Quốc - đang dành sự quan tâm đặc
biệ
t to lớn đối với thị trường đầu tư Việt Nam.

(2) Tình huống thứ hai: Đồng nhân dân tệ tăng giá

Việc tăng giá đồng NDT đang là một xu hướng thực tế. Tuy nhiên, do ràng buộc nhiều quan
hệ lợi ích, trong vòng ba năm gần đây, đồng NDT chỉ tăng giá hơn 10%. Nhiều đối tác
thương mại lớn của Trung Quốc tiếp tục gây áp lực mạnh đòi Trung Quố
c tăng giá NDT (lên
30-40%) để giảm thâm hụt thương mại. Đáp lại, Chính phủ Trung Quốc chọn lộ trình tăng giá
NDT từ từ để vừa tránh gây sốc cho nền kinh tế, vừa giảm xung đột thương mại với các đối
tác lớn nhất. Điều gì sẽ xảy ra khi đồng NDT tăng giá đến một giới hạn đủ lớn để gây ra tác
động mạnh đến đầu tư và thương mạ
i? Chắc chắn rằng cùng với sự tăng giá đồng NDT, sẽ
xẩy ra hiệu ứng thương mại và đầu tư. Có thể nêu ra hai hiệu ứng chính là:

Thứ nhất, đồng NDT tăng giá sẽ kích thích các nền kinh tế tăng cường xuất khẩu vào Trung
Quốc. Đối với nước ta, cho đến nay, quan hệ thương mại Việt - Trung được định hình theo
mô thức Việt Nam xuất khẩu nguyên liệu thô và nhập khẩu hàng chế
tạo, với mức thâm hụt
ngày càng lớn. Xu hướng thương mại này rất bất lợi cho Việt Nam, nhất là về dài hạn. Tuy
nhiên, nó lại đang ngày càng được củng cố. Cho đến nay, Việt Nam vẫn chưa có chiến lược
rõ ràng để tạo lập các lợi thế cạnh tranh mới, các cơ sở xuất khẩu mới để thay đổi cơ cấu xuất
khẩu sang Trung Quốc. Do vậy, việc đồng NDT t
ăng giá trong khi giúp Việt Nam cải thiện
cán cân thanh toán (nhờ xuất khẩu được kích thích), lại góp phần củng cố vai trò "chuyên"
xuất khẩu nguyên liệu và sản phẩm thô của Việt Nam. Đây chính là vấn đề cần được cảnh
báo ở cấp độ gay gắt nhất.

Thứ hai, đồng NDT tăng giá sẽ kích thích xu hướng đầu tư ra nước ngoài của các DN Trung
Quốc. Hiện nay, dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc
đã lên khoảng 1.500 tỷ USD. Con số này
đang tiếp tục tăng. Nhiều DN Trung Quốc có tiềm lực tài chính lớn, sẵn sàng đầu tư ra ngoài.
Khi đồng NDT tăng giá, cộng thêm nỗ lực "hạ nhiệt" tăng trưởng của Chính phủ, sẽ xuất hiện
làn sóng đầu tư ra ngoài của các DN Trung Quốc. Tùy theo mức tăng giá đồng NDT, làn sóng
này sẽ gia tăng và được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau - mua lại công ty, đầu tư
chứ
ng khoán, FDI. Chính phủ Trung Quốc đã quyết định dành 1/3 số dự trữ ngoại tệ để lập
Quỹ đầu tư và bảo hiểm đầu tư ra ngoài. Đây là động thái đón đầu xu hướng tăng giá NDT.

Trong số các địa chỉ mà dòng đầu tư từ Trung Quốc nhắm đến, ASEAN là một trọng điểm.
Nhưng trong các nền kinh tế ASEAN, vì nhiều lý do như vị trí địa lý, vị thế địa - chiế
n lược,
nguồn nhân công, tương tác văn hóa, ổn định chính trị - xã hội, v.v., Việt Nam sẽ là một
trong những địa chỉ đầu tư được các nhà đầu tư Trung Quốc chú ý nhiều nhất.

Việt Nam đang là địa chỉ có sức thu hút đầu tư nước ngoài mạnh. Đặt trong tư duy rút ngắn
quá trình CNH, HĐH theo hướng hiện đại, khi có một sức thu hút như vậy, việc lựa chọn cơ
cấu
đầu tư (ngành nghề và công nghệ) là có tầm quan trọng đặc biệt. Đã đến lúc Việt Nam
phải đặt ưu tiên về cơ cấu hơn là ưu tiên về khối lượng vốn đầu tư. Đây là lý do để có một

16
cách nhìn tỉnh táo, dài hạn đến khả năng bùng nổ dòng đầu tư ra bên ngoài của Trung Quốc
để có chính sách phản ứng thích hợp, nhằm lựa chọn được các dự án đầu tư phù hợp.

2. Nhận diện các “vấn đề” lớn của nền kinh tế

Hai mảng thực trạng “có vấn đề” nổi bật của nền kinh tế Việt Nam hiện nay là (i) xu thế tụt
hạng năng l
ực cạnh tranh tăng trưởng; và (ii) hiệu quả của mô hình tăng trưởng.

2.1. Xu thế tụt hạng năng lực cạnh tranh tăng trưởng

Trong thời gian 1986-2000, do đà đổi mới còn mạnh, thành tích tăng trưởng cao đang tạo nên
vầng hào quang thành công, cộng với căn bệnh “thành tích chủ nghĩa” nên tính nghiêm trọng
của tình hình nêu trên phần nào bị che mờ. Điều đó chỉ bộc lộ rõ và được nhận thức cùng v
ới
quá trình hội nhập, khi cạnh tranh quốc tế gia tăng áp lực lên nền kinh tế. Áp lực này buộc
chúng ta phải xem xét, đánh giá các thành tích tăng trưởng kinh tế trong mối quan hệ với
trình độ xuất phát thấp của nền kinh tế và tính quyết liệt tăng lên của cạnh tranh quốc tế.

Đặt trong hai mối quan hệ đó, các kết quả tăng trưởng và phát triển mà nền kinh tế đạt được,
dù rất khích lệ, v
ẫn chưa đáp ứng yêu cầu về lượng và về chất của nhiệm vụ tăng trưởng và
phát triển trong môi trường toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Thực trạng đó phản ánh
một xu thế: nền kinh tế nước ta không đơn thuần là “tụt hậu” so với nhiều nền kinh tế khác
mà nghiêm trọng hơn, nó đang tụt hậu xa hơn.

Trước hết, nói đến sự
tụt hậu xa hơn về chất lượng.
T
rong bảng xếp hạng sức cạnh tranh tăng
trưởng toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), trong 2 năm liên tục (2004 và 2005),
vị trí xếp hạng của nền kinh tế nước ta tụt 21 bậc. Đây là mức tụt cao nhất thế giới. Sang năm
2006, Việt Nam lại bị tụt thêm 5 bậc, xuống thứ 86 trong bảng xếp hạng (WEF, 2006).
Những con số ấn tượng này phản ánh xu hướng t
ụt hậu xa hơn về chất lượng phát triển của
nước ta. Ở một chỉ số khác - chỉ số cạnh tranh tổng hợp (Global Competitiveness Index), tình
hình cũng tương tự: trong bảng xếp hạng của WEF trong ba năm 2004, 2005 và 2006, thứ
hạng năng lực cạnh tranh tổng hợp của Việt Nam liên tục giảm: hạng 61 năm 2004, hạng 74
năm 2005 và hạng 77 năm 2006, tổng cộng 3 năm tụt 16 bậc. Xu hướ
ng này cũng được phản
ánh rõ trong xếp hạng sức cạnh tranh ở cấp vi mô - sức cạnh tranh doanh nghiệp (WEF, 2004,
2005, 2006).

Xu thế nêu trên cho thấy nền kinh tế Việt Nam trong những năm trước khi gia nhập WTO
vận động trong một nghịch lý: tuy tốc độ tăng trưởng tương đối cao nhưng sức cạnh tranh
tổng thể không được cải thiện, thậm chí còn giảm sút. Tình hình này cho thấy: Một là, tuy
Việt Nam có những bướ
c tiến rõ rệt trong việc cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao
năng lực cạnh tranh, song nhiều nước trên thế giới còn tiến nhanh hơn.

Hai là, sức cạnh tranh
của Việt Nam sụt giảm mạnh so với các đối thủ cạnh tranh chủ yếu là Trung Quốc, Thái Lan
hay “xa” hơn - Ấn Độ và Malaysia là một thực tế đáng lo ngại. Ba là, nếu quả thật Việt Nam
đang có những cải thiện năng lực cạnh tranh tăng trưởng tích cực mà vẫn “bị” tụt hạng thì có
thể đó là kết quả của tình huống Việt Nam
định hướng cải thiện các lợi thế “tĩnh” hơn là ưu
tiên xây dựng và phát triển các lợi thế cạnh tranh tương lai (tạo lợi thế “động”) - vốn là những
chỉ số được WEF đánh “trọng số” nặng hơn.

Về khía cạnh “định lượng” của xu hướng tụt hậu xa hơn, theo thời gian, khoảng cách chênh
lệch về GDP/người của Việt Nam so với các nước đi tr
ước ngày càng được nới rộng cho dù
tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam cao hơn trong một thời gian khá dài (trừ Trung Quốc).

17
Với xu hướng tăng trưởng hiện nay, mức độ tụt hậu thực tế của Việt Nam vẫn không được cải
thiện, thậm chí, khoảng cách còn doãng rộng hơn. Cần lưu ý rằng muốn bứt phá để thoát khỏi
tụt hậu, Việt Nam phải tăng mạnh tiết kiệm và đầu tư. Nhưng khi thu nhập cá nhân ngày càng
chênh lệch và nếu mức tiết kiệm và đầu tư so v
ới các nước khác vẫn không thay đổi thì lượng
tiết kiệm và đầu tư tính theo đầu người của Việt Nam sẽ ngày càng bé đi tương đối. Viễn
cảnh không khó hình dung là Việt Nam sẽ khó tăng trưởng nhanh hơn các nước đi trước vì
tiềm lực tài chính mỏng hơn. Hàm ý là rõ ràng: Trong tầm nhìn dài hạn, việc tăng FDI và
nâng cao hiệu quả sử dụng vốn là yếu tố quyết định việc nâng cao vị thế và sức c
ạnh tranh
của Việt Nam.

2.2. Mô hình tăng trưởng

Mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam 20 năm qua về thực chất là mô hình tăng trưởng chiều
rộng. Thành tựu mà nó đạt được chủ yếu dựa vào việc mở rộng quy mô khai thác các tiềm năng
sẵn có hơn là dựa vào việc cải thiện chất lượng sử dụng các nguồn lực. Từ góc độ thực thi
chiến lược CNH trong giai đ
oạn 1986-2005, mô hình tăng trưởng chiều rộng là sự lựa chọn hợp
lý, phù hợp với bản chất “cởi trói”, “giải phóng lực lượng sản xuất” của đổi mới. Tuy nhiên, từ
góc nhìn hiện đại, bản thân cách thức “đã từng đúng” của mô hình này bắt đầu bộc lộ những
điểm không phù hợp căn bản.Thứ nhất, dựa mạnh vào khai thác tài nguyên. Đến năm 2005, tức
là sau khi đã chuyển sang chiến lược CNH, HĐH hàng chục năm, tỷ trọng của các ngành khai
thác tài nguyên trong GDP vẫn còn hơn 31%. Thứ hai, mô hình hướng nội, nghiêng về phát
triển các ngành thay thế nhập khẩu hơn là xây dựng các ngành xuất khẩu dựa trên lợi thế động.
Thứ ba, chú trọng phát triển các ngành sử dụng nhiều vốn hơn là dùng nhiều lao động, đặc biệt
là trong đầu tư nhà nước. Thứ tư,
dựa chủ yếu vào đầu tư nhà nước và khu vực DNNN. Đầu tư
nhà nước vẫn chiếm bộ phận lớn nhất trong tổng đầu tư xã hội. Đầu tư cho các địa phương và
ngành diễn ra theo tinh thần chia phần, ai cũng có phần, mỗi người một ít, không tuân theo
logic phát triển. Phổ biến hiện tượng đầu tư tràn lan, dàn trải, thiếu vốn. Hàng ngàn công trình
dở dang, chậm tiến độ. Sự lãng phí do cách làm này gây ra được coi là y
ếu tố chủ yếu gây tổn
thất tài sản nhà nước. Thứ năm, quá trình chuyển dịch cơ cấu những năm qua không tạo điều
kiện cho nhảy vọt cơ cấu và thực hiện CNH, HĐH rút ngắn. Các khoản đầu tư cho con người
nhằm phát triển nguồn nhân lực bị xem nhẹ; nhiệm vụ tạo lập các điều kiện tiền đề và các y
ếu
tố cấu thành lợi thế cạnh tranh mới (lợi thế so sánh “động”) không được coi trọng đúng mức và
cũng không dựa trên một chiến lược được thiết kế tốt.

Hệ quả của động thái cơ cấu trên là quá trình chuyển dịch cơ cấu chậm, tạo ra một cơ cấu
ngành có năng lực cạnh tranh thấp. Động thái đó phản ánh tư duy phát triển còn nặng về

“hiện vật” và "chính sách ngành", chưa có định hướng công nghệ hiện đại. Trình độ tư duy,
năng lực định hướng chiến lược và chính sách cơ cấu như vậy bắt nguồn trước hết và chủ yếu
là từ quan điểm, cách nhìn và tầm nhìn thị trường - thời đại còn hạn chế.

2.3. Các điểm xung yếu chiến lược của nền kinh tế

Thực trạng kinh tế
trên chứa đựng nhiều điểm xung yếu chiến lược. Có 5 điểm “xung yếu”
chiến lược mà nỗ lực chính sách phải tập trung đột phá để tạo ra sự xoay chuyển là: (i) hạ
tầng giao thông vận tải và năng lượng; (ii) nguồn nhân lực; (iii) các ngành công nghiệp phụ
trợ; (iv) cấu trúc thị trường không đồng bộ; và (v) bộ máy hành chính.
Kết cấu hạ tầng: “nút” giao thông vận tải và năng lượng

Trong thời gian qua, hệ thống kết cấu hạ tầng đã có những bước tiến. Tuy nhiên, các lĩnh vực
hạ tầng cụ thể phát triển không đều, phản ánh sự yếu kém tổng thể của hệ thống hạ tầng. Các

18
nhà đầu tư nước ngoài đều khuyến cáo rằng để nâng cao khả năng cạnh tranh và tăng sức hấp
dẫn đầu tư nước ngoài, Việt Nam cần coi đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng là lĩnh vực ưu tiên
hàng đầu trong bối cảnh hiện nay. Nhưng việc giải quyết nhiệm vụ này đòi hỏi một lượng
vốn lớn đến mức nền kinh t
ế không thể tự mình đáp ứng, kể cả khi có sự yểm trợ tích cực của
nguồn ODA
1
. Nhận định này hàm ý rằng việc cải tạo và nâng cấp hệ thống kết cấu hạ tầng ở
nước ta trong thời gian tới phải đi theo một lộ trình nhất định.

(1) Hệ thống hạ tầng giao thông vận tải

Hạ tầng giao thông chủ yếu của Việt Nam hiện nay là hệ thống đường bộ, trải dài theo chiều
dọc, với địa hình bị
chia cắt do núi sông chằng chịt. Thực trạng chung của hệ thống hiện nay
là chất lượng thấp, còn xa mới đáp ứng yêu cầu vận tải và lưu thông hàng hóa. Sự yếu kém
thể hiện ở chất lượng đường sá, bến cảng, kho bãi thấp, ở tính thiếu hợp lý của sự phân bố
mạng lưới giao thông. Đất nước hẹp trải dài nhưng thiếu các tuyến đường “xương cá” trong
khi có tới hai tuy
ến đường “trục” (đường 1A và đường Hồ Chí Minh). Hệ thống giao thông
hiện tại chưa gắn kết thông suốt trong và ngoài nước. Cho đến nay, nước ta vẫn chưa xây
dựng được một tuyến đường cao tốc nào theo đúng nghĩa. Một điểm yếu cốt tử khác là hệ
thống giao thông đô thị nhiều ách tắc. Sự ách tắc này phản ánh vấn đề của quá trình hiện đại
hóa. Nó chính là sự ách tắ
c mà các đầu tàu phát triển của nền kinh tế nước ta gặp phải và
chưa thoát ra được trong quá trình khởi động để cất cánh.

(2) Điểm xung yếu về năng lượng

Trong những năm gần đây, mặc dù ngành điện đã đầu tư đáng kể để mở rộng mạng lưới và
nâng cao năng lực cung cấp, vẫn diễn ra sự thiếu hụt đi
ện cục bộ, đặc biệt nghiêm trọng vào
những thời gian cao điểm sử dụng điện trong năm. Nguy cơ mất cân đối giữa nguồn cung và
nhu cầu năng lượng là rất lớn.

Mức tiêu thụ điện thấp của Việt Nam gắn với tình trạng thiếu điện nghiêm trọng. Thiên tai,
bão lụt làm gia tăng tính bất ổn của tình trạng này. Mức độ bả
o đảm an ninh năng lượng thấp
thể hiện rõ ở biên độ dao động mạnh của mức thiếu hụt sản lượng điện cả năm, từ 150 triệu
kWh đến 1,5 tỷ kWh, tùy thuộc vào các yếu tố khách quan (lượng mưa và diện tích rừng).
Hiệu quả sử dụng năng lượng thấp làm cho an ninh năng lượng trở nên nghiêm trọng hơn.

Việc phát triển nguồn điệ
n thiếu cân đối giữa các vùng. Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam là
trung tâm công nghiệp lớn nhất, nhưng theo thiết kế phát triển ngành, phân bố điện lại tập
trung ở miền Bắc. Sản xuất điện ở miền Bắc, rồi lại xây dựng 4-5 đường dây 500 KV để
chuyển tải vào miền Nam. Tổn thất điện do chuyển tải sẽ rất lớn và không thể tránh khỏi.
V
ới một hệ thống sản xuất và cung ứng điện thiếu hụt và bất ổn như vậy, không thể có một
môi trường kinh doanh thuận lợi. Thậm chí, có thể nói vẫn chưa có một điều kiện bảo đảm
vững chắc cho sự cất cánh của nền kinh tế.

Nguồn nhân lực: cơ cấu không hợp lý, chất lượng thấp

Nguồn nhân lực của Vi
ệt Nam hiện có những thế mạnh trội bật. Nhóm các nhà tài trợ đánh
giá khái quát lợi thế lao động của Việt Nam: "Người dân Việt Nam nổi tiếng về ý thức kỷ luật,

1
Ngân hàng Thế giới, 2006a. Chỉ tính nhu cầu đầu tư cho kết cấu hạ tầng giao thông đến năm 2020, con số đã
rất lớn: trung bình hàng năm cần 117.744 nghìn tỷ đồng, tương đương 7,4 tỷ USD. Trong khi đó, khả năng đáp
ứng của các nguồn vốn hiện có cho lĩnh vực này chỉ khoảng 2-3 tỷ USD.

19
chăm chỉ và học nhanh. Đây là tài sản chính của đất nước trong quá trình nỗ lực phát triển
kinh tế của mình. Chi phí lương thấp cũng làm lao động trở thành một trong những thế mạnh
cạnh tranh quốc tế chính của Việt Nam". (Báo cáo Phát triển Việt Nam 2006).

Nhưng cần lưu ý rằng đó hoặc là lợi thế tiềm năng, hoặc là lợi thế "tĩnh". Việc biến lợi thế
tiềm năng đó thành sức cạnh tranh thực tiễn đòi hỏi hàng loạt điều kiện mà hiện tại Việt Nam
đang thiếu. Còn lại thế "tĩnh" thì đang mất dần. Chính sự khuyết thiếu này làm cho nguồn
nhân lực Việt Nam bị yếu kém ở một số mặt quan trọng, trong đó, nổi bật là: (i) thừa lao
động và thiếu việc làm gay gắt. Tình trạng thất nghiệp và thiế
u việc làm thực tế có lẽ nghiêm
trọng hơn nhiều so với mô tả của các số liệu thống kê chính thức; (ii) cơ cấu lao động dịch
chuyển chậm mặc dù cơ cấu ngành (sản lượng) biến đổi khá nhanh. Tỷ trọng lao động nông
nghiệp giảm chậm nhưng số lượng tuyệt đối vẫn tăng. Tình hình trở nên gay gắt hơn khi tốc
độ CNH và đô thị hóa đượ
c đẩy mạnh làm giảm nhanh chóng diện tích đất canh tác, đẩy một
bộ phận nông dân vào tình cảnh thiếu việc làm và thất nghiệp. Sự dịch chuyển chậm của cơ
cấu lao động là hệ quả trực tiếp của chính sách ngành thiên lệch: ưu tiên phát triển những
ngành dùng nhiều vốn thay vì dùng nhiều lao động; (iii) thiếu lao động chuyên môn có kỹ
năng, năng suất lao động thấp. Thừa lao động nói chung nhưng lại thi
ếu nghiêm trọng lao
động chuyên môn, lao động có kỹ năng và trình độ cao là một đặc điểm nổi bật của nguồn
nhân lực Việt Nam.

Báo cáo Điều tra của Tổng liên đoàn Lao động năm 2006 cho thấy tỷ lệ công nhân chưa qua
đào tạo chuyên môn ở Việt Nam rất cao. Công nhân có tay nghề bậc 1, 2 và 3 chiếm 16,9%;
bậc 4 và 5 chiếm 18,5%; còn bậc 6, 7 chỉ 7,6%. Còn đối với lao động ở khu vực nông thôn,
93% chưa qua đào tạo, 2,3%
được đào tạo ở trình độ sơ cấp và công nhân kỹ thuật, 2,4% có
trình độ trung cấp kỹ thuật và chỉ có 1,5% có trình độ cao đẳng, đại học và tương đương.

Cuộc điều tra nguồn nhân lực Việt Nam do JETRO tiến hành cũng cho thấy “Việt Nam đang
“dẫn đầu” các nước ASEAN về tình trạng thiếu đội ngũ quản lý và lao động cao cấp”, thiếu
kỹ sư, công nhân lành nghề và thạo ngoại ng
ữ.

Hiện nay, so với ASEAN-6 năng suất lao động của Việt Nam thấp hơn từ 2 đến 15 lần. Đây
là điểm yếu dài hạn cốt tử của nền kinh tế nước ta. Trong khi đó, lợi thế “tĩnh” đang mất dần,
còn các lợi thế “động” thì về cơ bản vẫn là “tiềm năng”, thiếu các điều kiện để phát huy.

Cơ cấu công nghiệ
p: Sự yếu kém của công nghiệp hỗ trợ

Trong cơ cấu công nghiệp hiện nay, sự thiếu vắng hay kém phát triển của các ngành công
nghiệp hỗ trợ là một đặc điểm nổi bật. Điều báo chí thường nêu gần đây “nền công nghiệp
không đủ năng lực sản xuất đến cả chiếc đinh vít” hay “ngành công nghiệp điện tử 30 năm
chưa thoát kiếp làm thuê”, v.v. mô tả khá chính xác th
ực trạng công nghiệp. Những nguyên
nhân chính của tình hình trên đang bộc lộ ngày càng rõ và được mổ xẻ kỹ càng (K.Ohno và
N.V. Thường. 2005; T.V. Thọ. 2005). Một số nguyên nhân đó là: (i) Từ trước đến nay, lực
lượng chủ đạo trong lĩnh vực công nghiệp của Việt Nam - các DNNN - chủ yếu hoạt động
theo nguyên tắc khép kín, ít cần các doanh nghiệp phụ trợ; (ii) Khu vực tư nhân trong nước
non yếu và chậm phát triển không
được khuyến khích, không có điều kiện và thiếu khả năng
tự định hướng để phát triển ngành phụ trợ; và (iii) Công nghiệp phụ trợ nội địa phát triển
không tương xứng làm cho sản xuất của các doanh nghiệp FDI bị lệ thuộc mạnh và lâu dài
vào các sản phẩm phụ trợ nhập khẩu.


20
Chương trình khảo sát của JETRO nhận định rằng bên cạnh những thế mạnh nổi bật, một
trong những điểm đáng lo ngại nhất của môi trường đầu tư Việt Nam là sự yếu kém của các
ngành công nghiệp phụ trợ. Nhận định trên phù hợp với xu thế Việt Nam bị tụt hạng năng lực
cạnh tranh và môi trường kinh doanh trong bảng xếp hạng trong mấy năm g
ần đây.

Công nghiệp phụ trợ kém phát triển gây những hậu quả tiêu cực, đặc biệt là ở hai khía cạnh
dài hạn. Một là hạn chế sức lan tỏa phát triển từ khu vực FDI đến khu vực trong nước, hãm
chậm sự phát triển của khu vực tư nhân. Hai là làm giảm sức hấp dẫn. Nếu không cải thiện
tình hình, đôi cánh CNH, HĐH của Việt Nam - khu vực FDI và tư nhân nội địa - sẽ ti
ếp tục
thiếu lực vẫy để nền kinh tế có thể thực sự cất cánh
2
.

Hệ thống thể chế thị trường: không đồng bộ

(1) Hệ thống thị trường không đồng bộ

Hai mươi năm phát triển thể chế thị trường là quãng thời gian không dài. Song, với một nền
kinh tế đi sau, phải thừa nhận rằng quá trình chuyển sang hệ thống kinh tế thị trường của Việt
Nam thời gian qua diễn ra còn khá chậm chạp. Nhìn từ góc độ
“có vấn đề”, có thể thấy quá
trình này mang hai đặc trưng căn bản. Một là, tính “tự phát” cao, nặng tính kinh nghiệm, dựa
vào sự hỗ trợ phát triển "tùy hứng". Hai là, thiếu tính tổng thể, không được dẫn dắt bởi một
quy hoạch phát triển bao quát có tầm nhìn xa , theo một lộ trình phù hợp và đủ rõ ràng.

Quá trình hình thành và phát triển của các thị trường đầu vào cơ bản (đất đai, lao động, vốn)
dường nh
ư không theo sát “trật tự tự nhiên”. Trong khi một số thị trường bị kiềm chế phát
triển bởi các thiên kiến và nhận thức cũ (thị trường đất đai, lao động) thì một số thị trường
“bậc cao” lại được hỗ trợ phát triển thiên lệch (thị trường chứng khoán) hoặc ít được chú ý
(thị trường khoa học - công nghệ). Kết cục là hình thành một hệ thống các thị trường y
ếu tố
“khấp khểnh”, thiếu đồng bộ. Trong một hệ thống tổng thể không đồng bộ, không thể có một
thị trường riêng biệt cụ thể nào có thể phát triển vững chắc và vận hành tốt.

Trong sự yếu kém hệ thống, nổi bật nhất là sự yếu kém của hai loại thị trường - thị trường
yếu tố đầu vào cơ bản nhất c
ủa nền kinh tế đang chuyển đổi hệ thống là thị trường đất đai và
bất động sản và một thị trường đầu vào cao cấp là thị trường tài chính.

Về thị trường đất đai và bất động sản, đất đai là yếu tố đầu vào cơ bản bậc nhất của một nền
kinh tế chuyển đổi từ trình độ nông nghiệp - nông dân c
ổ truyền sang trình độ công nghiệp -
thị trường hiện đại. Tuy nhiên, sau 20 năm chuyển đổi, “tính hàng hóa” của đất đai vẫn rất
thấp; thị trường đát đai vẫn kém phát triển. Tình trạng này phản ánh sự "tụt hậu phát triển"
của loại thị trường đầu vào then chốt. Tình trạng kém phát triển của thị trường đất đai và bất
động sản thể hiện ở (i
) tính bất ổn cao, với các đặc trưng nổi bật là biến động bất thường,
thường xuyên “sốt nóng”, “sốt lạnh”, và khung khổ pháp lý cho sự vận hành của thị trường
đất đai thiếu và không ổn định (trong vòng 13 năm trở lại đây, Luật Đất đai đã được xây dựng
mới và sửa đổi 5 lần); (ii) sự chiếm hữu manh mún; (iii) đượ
c cho là thị trường "không có các
quyền sở hữu tài sản” (CG, 2005), hay đúng hơn, là thị trường dựa trên một hệ thống sở hữu
không rõ ràng, cả về mặt kinh tế lẫn pháp lý, dẫn tới chỗ đồng thời tồn tại nhiều loại giá trên

2
Với tình trạng công nghiệp phụ trợ như hiện nay, thật khó hình dung triển vọng của ngành công nghiệp tàu
thủy với tư cách là một ngành công nghiệp trọng điểm, đang được ưu tiên đầu tư phát triển cao độ hiện nay. Có
thể sẽ chỉ là ngành đóng vỏ tàu hơn là một ngành công nghiệp tàu thủy hiện đại đúng nghĩa.

21
thị trường đất đai
3
; và (iv) khó khăn và bị phân biệt đối xử trong việc tiếp cận thị trường đất
đai, phần lớn đất công nghiệp hiện có thuộc về các DNNN trong khi số đất nông nghiệp
chuyển thành đất công nghiệp và đô thị hạn chế và diễn ra chậm chạp.

Tình trạng kém phát triển của thị trường đất đai và bất động sản là căn gốc của nạn đầ
u cơ đất
đai, lạm dụng chức quyền và tham nhũng, của tình trạng “bong bóng” giá cả, làm tăng chi phí
giao dịch; làm cho năng lực "vốn hóa" của đất đai thấp. Nguồn vốn lớn nhất là đất đai thường
xuyên tồn tại dưới dạng vốn "chết", gây tắc nghẽn cho sự vận động của các dòng vốn khác.

Về thị trường tài chính, Nhiều công trình nghiên cứu đi tới đ
ánh giá chung rằng trở ngại lớn
nhất để phát triển kinh doanh ở Việt Nam là những hạn chế trong việc tiếp cận nguồn vốn. Số
lượng các DN coi đây là trở ngại “nghiêm trọng” hoặc căn bản cho sự phát triển của họ ở
Việt Nam “lớn hơn rất nhiều so với các nước khác cả trong khu vực lẫn trên thế giới” (CG,
2005).

Từ góc nhìn hội nhập, sự y
ếu kém của hệ thống tài chính - ngân hàng (NH) được coi là một
trong những điểm yếu đáng kể nhất khi Việt Nam gia nhập WTO. Những yếu tố chủ yếu gây
nên tình trạng yếu kém đó là: thứ nhất, tiềm lực tài chính “mỏng” của các NH thương mại.
Tỷ lệ tổng tài sản/GDP của hệ thống NH Việt Nam (54% năm 2003), còn thấp so với nhiều
nước trong khu vực (Thái Lan: 145%, Malaysia: 193% và Trung Quốc: 211% - VIE/02/009,
2005). Ngay cả
các NH thương mại nhà nước, được coi là có tiềm lực tài chính đáng kể nhất
trong hệ thống, lượng vốn sở hữu cũng không vượt quá con số 500 triệu USD. Thứ hai, tỷ lệ
nợ xấu của các NH duy trì ở mức cao. Hiện nay, hơn 80% nguồn vốn của DN là vay NH;
khoảng 25% vốn ngắn hạn của NH được dành để cho vay dài hạn. Điều này làm tăng rủi ro
hệ thống của ho
ạt động NH. Tỷ lệ nợ xấu của hệ thống NH, tuy thường xuyên được cải thiện
và đạt mức thấp (hiện khoảng 3%), song chủ yếu là kết quả của việc nhà nước “xóa, dãn, đảo
nợ” cho các DNNN hơn là nhờ nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng. Nỗ lực cải thiện
thành tích tập trung vào việc làm sạch bảng cân đối của các NH bằng các thao tác hành chính
hơn là xóa bỏ cơ chế
sinh ra nợ xấu. Hai là cách đo nợ xấu của Việt Nam có nhiều điểm khác
biệt với cách đo của thế giới. Sự khác biệt này hạ thấp đáng kể tỷ lệ nợ xấu (CG, 2005). Thứ
ba, nền kinh tế Việt Nam chủ yếu vẫn là “nền kinh tế tiền mặt”. Điều này đồng nghĩa với
mức chi phí lưu thông, giao dịch, mức độ rủ
i ro cao của hệ thống tài chính. Thứ tư, một hạn
chế trong môi trường kinh doanh NH ở Việt Nam là các thể chế và chính sách chưa đồng bộ,
còn chồng chéo và mâu thuẫn nhau. Trong lĩnh vực NH, nhiều quy định chưa thống nhất ảnh
hưởng đến khả năng phát triển dịch vụ NH. Nhiều quy định chưa được sửa đổi kịp thời để tạo
sự đồng bộ trong khuôn khổ chính sách và thể
chế.

Tổ hợp những điểm yếu trên được phản ánh trong bảng xếp hạng phát triển thị trường tài
chính, theo đó, thứ hạng của Việt Nam là khá thấp. Thứ hạng thấp hàm ý tình thế gay go của
cuộc cạnh tranh quốc tế mà hệ thống NH nước ta sẽ phải đương đầu sau khi gia nhập WTO.

(2) Bao cấp

Bắt đầu từ nỗ lực "kích cầ
u đầu tư" nhằm làm hồi phục thị trường vốn đang lâm vào tình
trạng trì trệ khi các nền kinh tế Đông Á lâm vào khủng hoảng (1997-98), vực dậy các DNNN
gặp khó khăn, việc cung cấp một lượng vốn lớn từ nguồn ngân sách nhà nước cho các DNNN
đã dẫn đến sự gia tăng trở lại chế độ bao cấp. Nhà nước cung cấp vốn theo các điều kiện ưu

3
Có ba loại giá đất đang hoạt động: i) giá giao dịch gốc (đất được nhà nước giao); ii) giá giao dịch thực tế giữa
các hộ gia đình hay DN khi chuyển nhượng quyền sử dụng đất; iii) giá cho thuê đất.

22
đãi cho nhiều DNNN, bao gồm các DN làm ăn kém hiệu quả. Khối lượng nợ xấu khổng lồ
của các DNNN được “khoanh”, “giãn” và “xoá” cơ bản chỉ bằng những thao tác hành chính
đơn giản. Nền kinh tế phải chịu một khoản chi phí rất lớn để “làm sạch” (tạm thời) bảng
quyết toán của các NH thương mại nhà nước và duy trì hàng ngàn DNNN hoạt động kém
hiệu quả.

Cách phân bổ vốn này cản trở quá trình cổ
phần hoá, giúp duy trì các DNNN yếu kém, chèn
lấn sự phát triển của khu vực tư nhân, làm tăng mức độ rủi ro của hệ thống ngân hàng.

Trong vấn đề bao cấp vốn, cần lưu ý đến các chương trình phát triển quốc gia. Lượng vốn cấp
cho các chương trình này là rất lớn. Tuy nhiên, đã có không ít chương trình thất bại (chương
trình “1 triệu tấn đường”, “đánh bắt hải sản xa bờ”) hoặc chỉ đạt hi
ệu quả thấp (chương trình
trồng 5 triệu hec ta rừng, các dự án giao thông, thủy lợi ở tất cả các cấp, v.v).

Sai lầm ở đây có nguồn gốc cơ chế. Tuy gọi là các chương trình ưu tiên, song chúng lại mang
tính đại trà, được trải trên một diện rộng, quy mô rất lớn, bao gồm hàng ngàn dự án, vốn đầu
tư mỗi dự án lên tới hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng. Do làm theo phong trào, xem nhẹ nguyên
tắc kinh tế
nên khi sai là đồng loạt, thiệt hại là mang tầm quốc gia. Khi đó, việc lợi dụng tình
thế nhằm chiếm dụng vốn nhà nước dễ vượt ra khỏi tầm kiểm soát của luật pháp.

Các dự án công chủ yếu được giao cho các DNNN thực hiện. Đây vừa là cách tài trợ - bao
cấp cho DNNN, vừa là sự bao cấp chức năng hiểu theo nghĩa nhà nước không cho các DN tư
nhân cơ hội tham gia các dự án phát triển. Cạnh tranh bị
thu hẹp, đấu thầu thiếu công bằng.
Kết cục là dự án không được giao cho những DN có năng lực, công trình chất lượng thấp, chi
phí cao, môi trường đầu tư bị méo mó nghiêm trọng.

(3) Độc quyền

Hiện nay, trong một số lĩnh vực, vẫn tồn tại tình trạng độc quyền DNNN, làm méo mó môi
trường kinh doanh, gây tổn thất lớn cho nền kinh tế.

Thứ nhất, làm tăng chi phí đầu vào, làm suy yếu khả
năng cạnh tranh của các sản phẩm Việt
Nam. Lợi nhuận của các DN độc quyền tăng lên, Ngân sách nhà nước được hưởng lợi, nhưng
nền kinh tế bị thiệt về sức cạnh tranh, lợi nhuận của các DN giảm.

Thứ hai, hình thành nhóm lợi ích độc quyền có thế lực chi phối và định hướng chính sách. Sự
tồn tại và phát triển các nhóm lợi ích vừa là căn nguyên, vừa là hệ quả củ
a cơ chế "bộ chủ
quản". Cơ chế này là một trong những yếu tố chủ yếu sinh ra tình trạng xung đột chính sách,
vô hiệu hóa các nỗ lực xây dựng hệ thống thể chế thị trường đồng bộ, phá vỡ quy hoạch và
chiến lược phát triển quốc gia tổng thể, cản trở mạnh mẽ quá trình CPH DNNN.

(4) Bảo hộ

Trong hàng chục năm qua, sự phát triể
n của lĩnh vực công nghiệp một phần quan trọng là dựa
vào sự bảo hộ nhà nước. Sự phát triển mạnh của các ngành thay thế nhập khẩu được yểm trợ
bởi ý thức bảo hộ. Hậu quả là nền công nghiệp có năng lực cạnh tranh thấp và chậm cải thiện.
Mặc dù vấn đề này đã được cảnh báo từ trước, song định hướng đầu tư
của nhà nước mấy
năm gần đây ít thay đổi. Hnh thành vòng luẩn quẩn: đầu tư hướng nội - tăng bảo hộ - sức
cạnh tranh yếu - tăng bảo hộ - tăng đầu tư nhà nước. Tầm nhìn chiến lược hạn hẹp như vậy
dẫn tới sự bế tắc về giải pháp chính sách.

23

Ba yếu tố bao cấp, độc quyền và bảo hộ có liên hệ chặt chẽ với nhau, dựa vào nhau để tồn tại
và củng cố, tạo thành trở lực lớn nhất của đổi mới theo hướng thị trường; xung đột với nỗ lực
hội nhập và cạnh tranh quốc tế.

(5) Khu vực doanh nghiệp trong nước yếu kém

Trong tương quan so sánh với các thách thức và đố
i thủ cạnh tranh quốc tế, phải thừa nhận
tình trạng yếu kém tổng thể của các DN nước ta hiện nay, với những biểu hiện chủ yếu là: (i)
nhỏ về quy mô, yếu về thực lực, và (2) yếu kém về sức cạnh tranh.

Xét về quy mô và thực lực, giai đoạn 2002-05 là thời kỳ bùng nổ mạnh mẽ số lượng DN, nhất
là DN nhỏ
. Tuy nhiên, tại thời điểm 2004, có tới 96% DN có quy mô sử dụng dưới 300 lao
động. Nếu tính đến mốc dưới 1.000 lao động thì tỷ trọng này lên tới 99%. Trong số 56 DN
được coi là "lớn" tính theo số lao động (hơn 5.000 lao động), số DNNN chiếm 58,9%; DN tư
nhân chỉ chiếm 9%, còn DN có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 32,1%.

Nếu xem xét cơ cấu DN theo quy mô vốn, bức tranh cũng tương tự. Tại thời điểm 2004, số
DN có quy mô vốn d
ưới 200 tỷ VNĐ (gần 13 triệu USD) chiếm 98,5%. Còn nếu tính đến quy
mô dưới 500 tỷ VNĐ (dưới 31 triệu USD) thì tỷ trọng là hơn 99,5%! Chỉ có 403 DN được coi
là quy mô lớn với số vốn hơn 500 tỷ VNĐ. Trong số này, DNNN chiếm 50%; số DN tư nhân
bản địa chiếm 13,9%; còn số DN FDI chiếm 35,7%.

Các số liệu trên cho thấy sau 20 năm đổi mới, dù đạt được những bước tiến đáng kể về số

lượng DN thì sức mạnh của các DN Việt Nam vẫn rất hạn chế và chậm cải thiện. Ít thấy
những DN thật sự lớn, vẫn thiếu các DN thật sự mạnh, có khả năng đóng vai trò “đầu tàu”
hay “thủ lĩnh” để dẫn dắt phát triển và cạnh tranh trên thị trường thế giới.

Đối với DNNN, quá trình diễn ra ngược lại: giảm số lượng nhưng tăng quy mô nhờ các nỗ

lực “sắp xếp lại” theo hướng thành lập các Tổng Công ty, Tập đoàn. Tuy nhiên, sự “lớn lên”
của đa số DNNN chỉ là sự ghép nối cơ học để tạo ra các “Tổng Công ty”, “Tập đoàn” từ các
bộ phận rời rạc và yếu kém. Các cuộc điều tra DN gần đây làm nẩy sinh mối lo ngại về một
khoảng trống trong cơ cấu DN. Theo kết quả điều tra h
ộ gia đình năm 1998, 2004 và tổng
điều tra DN năm 2003, 2005, hai nhóm DN làm ăn phát đạt ở Việt Nam là i) loại quy mô rất
nhỏ (các DN tư nhân trong nước) và ii) loại quy mô lớn (các DN FDI). Thiếu vắng loại DN
“vừa”. Điều này chứng tỏ sự tồn tại những rào cản trên con đường phát triển DN. Nó cũng
phản ánh sức cạnh tranh hạn chế của các DN tư nhân “quốc tịch” Việt (CG. 2005).

Cơ cấu DN với quy mô vốn và nhân lự
c như vậy chứng tỏ Việt Nam chưa có một hệ thống
DN mạnh. Với cơ cấu đó, các DN Việt Nam thật khó tồn tại và phát triển vững chắc trong
môi trường hội nhập và cạnh tranh quốc tế quyết liệt sắp tới.
Xét về sức cạnh tranh, cho đến nay, ít có cuộc điều tra quy mô lớn để đánh giá sức cạnh tranh
của DN Việt Nam. Tuy nhiên, những quan sát thực tế và các t
ư liệu có được cho phép đưa ra
nhận định rằng việc nâng cao năng lực cạnh tranh của DN Việt Nam tuy có tiến bộ, song vẫn
gặp nhiều hạn chế. Có nhiều yếu tố làm cho năng lực cạnh tranh thấp của các DN chậm được
cải thiện. Đó là sự yếu kém kết cấu hạ tầng, thủ tục hành chính rườm rà làm tăng chi phí giao
dịch, trình độ công nghệ thấp và chậm đổ
i mới, máy móc thiết bị lạc hậu, nguồn nhân lực,
đặc biệt là nhân lực quản lý, kỹ năng yếu và trình độ thấp, v.v. Cuộc điều tra một số DN hàng
đầu Việt nam [CIEM phối hợp với JICA (2003)] cho thấy: công nghệ của các DN Việt nam
lạc hậu 2-3 thế hệ so với trung bình thế giới. Những ngành có công nghệ được coi là “đi cùng

24
thế giới” là dệt, may, da giày; còn những ngành có công nghệ lạc hậu là cơ khí, chế tạo máy,
v.v. Sự yếu kém tổng thể này được minh chứng bằng thực trạng của đa số DNNN - lực lượng
có tiềm lực tài chính mạnh và trình độ công nghệ - kỹ thuật cao nhất các lực lượng nội địa .

Cho đến nay, các DNNN vẫn ít tham gia cạnh tranh thị trường. Do vậy, trình độ và năng lực
công nghệ - kỹ thu
ật của chúng chậm được đổi mới. Theo điều tra của Bộ Khoa học - Công
nghệ (2003), chỉ ít DNNN thuộc các ngành phát điện, dẫn điện, sản xuất thiết bị đo điện, lắp
ráp điện tử, sợi, dệt, xây lắp, vật liệu xây dựng có công nghệ đạt trình độ hiện đại hoặc trung
bình của thế giới. Đa số còn lại có thiết b
ị và công nghệ lạc hậu 10-20 năm, thậm chí 30 năm.
Một điểm yếu khác của lực lượng DN Việt Nam là thiếu khả năng liên kết. Có một sự tách
rời lạ lùng giữa khu vực DN “nội địa” với khu vực DN “nước ngoài”. Thiếu kết nối, sự yếu
kém của từng DN riêng biệt tăng lên, còn sức mạnh của hệ thống giảm đi. Điều đó làm cho
các DN Việt Nam đánh mất nhiều cơ hội cải thiện sức mạnh, đồng thời, mất đi cơ hội tham
gia hệ thống phân công lao động quốc tế theo cách phù hợp với thực lực của mình (D.
Dapice. 2004, K. Ohno. 2005, T.V. Thọ 2005).

(6) Cải cách hành chính: vấn đề cơ chế và năng lực quản lý nhà nước

Cải cách hành chính (CCHC) được xác định là một “khâu then chốt” của công cuộc đổi mới.
Tuy nhiên, sau hàng ch
ục năm triển khai, bước tiến đạt được là khiêm tốn. Sự tụt hậu của
“cải cách bộ máy nhà nước”, bao gồm “cải cách nền hành chính nhà nước”, so với đổi mới
kinh tế, là thực trạng được ghi nhận trong thời gian gần đây.

“Bộ máy nhà nước chậm đổi mới, chưa theo kịp yêu cầu của công cuộc phát triển kinh tế - xã
hội. Những yếu kém của b
ộ máy nhà nước và công tác cán bộ chậm được khắc phục. CCHC
chưa đạt yêu cầu,… năng lực và phẩm chất của nhiều cán bộ, công chức còn yếu, một bộ
phận không nhỏ thoái hóa, biến chất. Dân chủ ở nhiều nơi bị vi phạm, kỷ cương phép nước
chưa nghiêm. Quan liêu, tham nhũng còn nghiêm trọng, đặc biệt là tình trạng nhũng nhiễu,
cửa quyền, thiếu trách nhiệm của bộ phậ
n không nhỏ cán bộ, công chức Bộ máy chính
quyền cơ sở nhiều nơi yếu kém” (Văn kiện Đại hội X).

Viện Khoa học Tổ chức (Bộ Nội vụ) khắc họa rõ hơn một trong những khía cạnh đáng lo
ngại nhất - sự tụt hậu của nền hành chính nước ta trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

“… thực trạng nền hành chính của ta còn lạc hậu so v
ới mặt bằng chung trong khu vực và
thế giới. Nền hành chính Việt Nam, … khách quan đánh giá, còn tụt hậu và có nguy cơ tụt
hậu hơn nữa so với tốc độ cải cách của các nền hành chính hiện đại trên thế giới, nhất là khi
Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của WTO Đáng chú ý, CCHC chưa tạo ra sự
đột phá, chưa đảm nhiệm được sứ mệnh "mở đường”. (Viện Khoa học Tổ chứ
c, 2006).

“Bất cập” là từ mô tả chính xác thực trạng quản lý nhà nước hiện nay. Bất cập về cơ chế, về
tổ chức và về cán bộ (cơ cấu nhân sự và năng lực). Do nhà nước đóng vai trò tổ chức và dẫn
dắt quá trình đổi mới, hội nhập và phát triển, nên sự bất cập đó trở thành nguyên nhân gây
lãng phí và tổn thất kinh tế, cản trở mạnh m
ẽ quá trình đổi mới và phát triển. Dưới đây xin
nêu một số nguyên nhân trực tiếp, thường được mổ xẻ nhất.

- Sự bất cập, yếu kém về năng lực quản lý, gây chậm trễ và những thiệt hại khổng lồ (nhưng
lại là loại khuyết điểm dễ thông cảm và dễ tha thứ, thường chỉ được nhắc nhở để khắc phụ
c).

Xem chi tiết: Chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam: Hoàn cảnh mới và tư duy đột phá để tiến kịp